Porady starej wyjadaczki dla młodych tłumaczy 15

Między innymi tak zwany

Wielu tłumaczom spore trudności sprawiają dwa skróty: m.in. i t.zw. Dlatego, że nie mają oczywistych odpowiedników w języku angielskim. Przeważnie oddaje się je przez among others / among other things oraz so-called. Nie są to jednak szczęśliwe tłumaczenia, m.in. z powodów szyku w zdaniu. Poszukajmy lepszych, bardziej naturalnych rozwiązań.

Między innymi

Problem z among others / among other things/ inter alia  polega na tym, że są to sztuczne twory, w środowisku języka angielskiego nie występują „w naturze”, w każdym razie jeśli się już pojawiają, to bardzo rzadko. M.in. dlatego, że psują szyk zdania, „wystają z szeregu”, a już zwłaszcza jeśli wyskakują w tłumaczeniu i rozdzielają np. podmiot i orzeczenie (subject and predicate/verb)  lub orzeczenie i dopełnienie (predicate/verb and direct object). Spróbujmy przetłumaczyć zdania z m.in. inaczej, bez dziwolągów typu among others / among other things. Oto kilka przykładów: 

Dzieci lubiły m.in. lody czekoladowe na deser.

One of the things the children loved for pudding was chocolate ice-cream.

Chocolate ice-cream was one of the children’s favourite puddings.

Dzieci lubiły m.in. hamburgery i lody czekoladowe na deser.

Some of the things the children loved were hamburgers and  chocolate ice-cream for pudding.

Hamburgers and  chocolate ice-cream were some of the children’s favourite foods.

Dziś w Opolu odbędzie się m.in. spektakl plenerowy.

One of today’s events in Opole is an open-air show.

Fiskus chce uproszczenia procedur podatkowych, w tym m.in. klauzuli obejścia prawa.

The tax /inland revenue authorities want to simplify certain taxation procedures, such as the tax avoidance clause.

The tax /inland revenue authorities want to simplify certain taxation procedures, like the tax avoidance clause.

 Było tam dużo ludzi. Był m.in. X, Y i Z.

There were a lot of people there, including X, Y, and Z.

There were a lot of people there, X, Y, and Z among them.

Miasto otrzymało dofinansowanie z UE, m.in. na zakup paneli słonecznych.

The city received an EU grant for investments like the purchase of solar panels.

The municipal authority received an EU subsidy for investments which included the purchase of solar panels.

Tak zwany

Tu problem polega na tym, że zwyczajowy przekład – so-called – może oznaczać, że kwestionujemy słuszność samej nazwy. Np. wyrażenie his so-called wife może być zakamuflowaną aluzją, że np. nie mają ślubu, lub – że mają ślub, tylko od lat żyją w separacji. 

Aby uniknąć niechcianych insynuacji, możemy w przekładzie skorzystać z innych sposobów oddania polskiego tzw.: 

W środę zacznie obowiązywać nowa tzw. czarna lista rajów podatkowych.

On Wednesday a new blacklist of tax havens will come into force. 

W tym przypadku można śmiało opuścić tzw. – ponieważ zarówno blacklist , jak i tax haven, to utarte metafory języka angielskiego.

W przypadku nieruchomości i praw nabytych w latach 2007-2008 aby nie zapłacić podatku trzeba udokumentować co najmniej 12 miesięcy nieprzerwanego zamieszkania w danym lokalu (budynku). Jest to tzw. ulga meldunkowa.

If you acquired property and property rights in 2007-2008, you can avoid paying income tax if you can prove that you were continuously resident in the property for at least twelve months. This is called ulga meldunkowa (registered resident’s tax exemption).

Income tax due on a property or property rights acquired in 2007-2008 may be waived provided the owner/tenant can prove at least twelve months of continuous residence. This is referred to as  ulga meldunkowa (registered resident’s tax exemption).  

If you acquired property and property rights in 2007-2008, you need not pay the income tax on this if you can produce proof of at least twelve months’ continuous residence, and claim a tax exemption known as  ulga meldunkowa.

Wreszcie możemy so-called zastąpić cudzysłowami. W takim przypadku efekt sarkazmu pozostaje, może nawet w formie spotęgowanej:

He arrived with his so-called wife. = He arrived with his “wife.”   But next day it turned out that they were not married.

Porady starej wyjadaczki dla młodych tłumaczy 14

Misplaced modifiers. Part 2

Kolejny element zdania angielskiego, który Polakom sprawia duże kłopoty z właściwym jego umiejscowieniem, to wyrażenia typu time phrase  (okolicznik czasu) oraz locative phrase (okolicznik miejsca). W przekładach z języka polskiego na angielski błędy powstają zazwyczaj na skutek tłumaczenia „słowo-w-słowo”, „element-po-elemencie”, dając w rezultacie zdania pokręcone, wykoślawione. Oto kilka przykładów:

*Till the 6th  January 2013 an exhibition devoted to the artistic activity of Wojciech Fangor   will be available for visitors  at the Main Hall of the National Museum in Cracow.

Polskie zdanie brzmiało:

Do 6 stycznia 2013 w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Krakowie będzie czynna wystawa Wojciecha Fangora.

Poprawiamy: 

An exhibition devoted to the work of Wojciech Fangor   will be open to the public in the Main Hall of the National Museum in Cracow until 6^th January 2013.

*Quite a lot of people from Cracow (mainly the intelligentsia and the middle class) were in August on holidays in the countryside.

Polskie zdanie brzmiało:

 Spora część mieszkańców  (głównie inteligencji i mieszczaństwa) przebywała w sierpniu na wakacjach poza miastem.

Poprawiamy:

Quite a lot of people from Cracow (mainly the intelligentsia and the middle class) were on holiday  in the countryside  in August.

               Lub:

In August quite a lot of people from Cracow (mainly the intelligentsia and the middle class) were on holiday  in the countryside.

               Jeszcze lepiej:

In August quite a lot of people, mostly from the educated and middle classes, were on holiday out of town.  

                

                   Kolejne dwa przykłady ilustrują, jak można „poprzestawiać” geografię Polski: 

* Oder in its lower part sets western border of Poland and through the Szczecińska Bay flows into Baltic. At its route are situated the beautiful city of Wrocław and the Moravian Gate (Brama Morawska), separating the Sudetes and the Carpathian. 

* Oder in its lower course forms the western boundary of Poland and flows to the Baltic Sea through the Szczecin Lagoon. On its route a beautiful city of Wroclaw is situated, as well as the very important Moravian Gate dividing Sudetes and Carpathians.

Polski tekst brzmiał:

Odra w swoim dolnym odcinku wyznacza zachodnią granicę Polski i poprzez Zatokę Szczecińską wpada do Bałtyku. Na jej szlaku leży piękne miasto Wrocław i oraz niezwykle ważna Brama Morawska. Rozdziela Sudety i Karpaty, stanowiła od wieków naturalne przejście a także szlak handlowy z południa Europy do Morza Bałtyckiego.

Poprawiamy: 

The lower course of the Oder marks Poland’s western frontier and flows into the Baltic through/via the Bay of Szczecin. The beautiful city of Wrocław and the Moravian Gate lie along its banks. The latter is a  highly important mountain pass separating the Sudetes from the Carpathians.

                

            A jeszcze lepiej:

The lower Oder marks Poland’s western border and flows into the Baltic at the Bay of Szczecin. On its banks lie the fair city of Wrocław and the Moravian Gate, an important pass through the mountains separating the Sudetes from the Carpathians.

 I jeszcze takie pozycje z  „pokracznej geografii”:

*Until recently few could afford a trip to the Adriatic Sea, so almost everyone travelled on their vacation to the Baltic Sea.  

*Into Gdańsk Bay flows the most important, and also the longest-1047 kilometres-river in the basin of the Baltic Sea- Vistula.  

*A little further to the south spreads the Białowieża Forest – centuries  ago protected royal hunting areas, today one of the last primaeval forests in Europe.

               Po polsku było to:

Dla wielu Polaków Adriatyk czy Morze Śródziemne jeszcze nie tak dawno nie były łatwo dostępne. A więc wszyscy jeździli w wakacje nad Bałtyk.

Do Zatoki Gdańskiej wpada najważniejsza polska rzeka Wisła. Jest najdłuższą rzeką – 1047 kilometrów – w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Nieco dalej na południe rozpościera się Puszcza Białowieska. Przed wiekami były to królewskie, chronione tereny łowieckie. Dziś jest to jeden z ostatnich lasów pierwotnych w Europie.

Błędy z lokalizacją okoliczników wystąpiły tu w towarzystwie błędów pozycji podmiotu i orzeczenia. Szeregujemy elementy tych zdań w poprawnej kolejności:

 For many Poles the Adriatic or the Mediterranean were hardly affordable still no so long ago. So they all went to the Baltic for their holidays.

               Albo:

Not so long ago few Polish people could afford a trip to the Adriatic Sea, so almost everyone spent their holidays on the Baltic.

               Dalej: 

The Vistula, which is Poland’s principal and longest river (1,047 km), flows into the Baltic at/from the Bay of Gdańsk.

               Oraz:

A little further to the south we have the Białowieża Forest,  centuries  ago a protected royal hunting ground, today one of the last primaeval forests in Europe.

               A oto wersja tych zdań, która ostatecznie ukazała się w publikacji: 

Until recently few could travel to the Adriatic. So they spent their holidays at Baltic resorts.

The Vistula, Poland’s principal river, falls into the Bay of Gdańsk. It’s the longest river,  emptying into the Baltic (1047 km).

The Białowieża Forest lies a bit further south. Centuries ago it was a royal hunting ground. Now it is one of Europe’s last surviving primeval forests.

Porady starej wyjadaczki dla młodych tłumaczy 13

Misplaced modifiers. Part 1

Częstym problemem dla Polaków tłumaczących na język angielski (lub piszących w tym języku) bywa lokalizacja przydawki (adverb) na właściwym miejscu w zdaniu. Zacznijmy od przydawki however – jednak, jednakże. Nie wiem, dlaczego tak często pojawia się ona (nieprawidłowo) na drugim miejscu w zdaniu – chyba, że dzieje się tak na skutek dobrze nam znanego mechanizmu błędu: tłumaczenia „słowo w słowo” według polskiego szyku zdania. Prawidłowo however najczęściej występuje na początku względnie na końcu zdania. Oto cztery przykłady typowych błędów:

1. We, however, go in the other direction.
2. China is the homeland of an equally attractive fruit – orange. It is no wonder that the inhabitants of the Middle Kingdom seek the cause of the fall of mankind in this particular fruit. Wasn’t it, however, similarly to the lemon from India, too sour for Adam?
3. On September 1939 most of Poles were aware that the war with Hitler was inevitable. No one suspected, however, that Stalin would have joined him in the criminal plan of destroying Poland.
4. Usually, corporal punishment is associated with the act of hitting a child. Until now, particular offences, like assault and battery, have been listed in the criminal law. They are, however, insufficient to prosecute all the grave instances of child abuse. The goal of the bill is to extend the range of the ban.

W wszystkich czterech przykładach however wskoczyło na niewłaściwe miejsce.

W pierwszym zdaniu „wepchnęło” się między  podmiot a orzeczenie. Polskie zdanie brzmiało:

1. My jednak ruszamy w drugą stronę.

Poprawiamy na:

1. However, we go in the other direction.  // We go in the opposite direction, however.

Wersja naszego tłumacza z however bezpośrednio po podmiocie mogłaby wskazywać na nasze zachowanie odbiegające od przyjętej normy (radzono nam tak – my jednak zrobimy po swojemu…)

W drugim przykładzie już mamy pewien kontekst, a także … więcej błędów. Polski tekst brzmiał następująco: 

2. Ojczyzną równie atrakcyjnej pomarańczy są Chiny. Nic dziwnego, że mieszkańcy Państwa Środka w niej właśnie upatrują przyczynę upadku ludzkości. Czy jednak, podobnie jak pochodząca z Indii cytryna, nie była dla Adama zbyt kwaśna?

Przynajmniej nie mamy podmiotu na końcu zdania, tak jak w wersji polskiej. Uniknięto też błędu z lokalizacją pochodzącej z Indii cytryny w zdaniu przez (prawidłowe) uproszczenie tego elementu informacji. Poprawiamy:

2. China is the homeland of an equally attractive fruit – the orange. It is no wonder that the inhabitants of the Middle Kingdom see the cause of the fall of mankind in this particular fruit. However, Wasn’t it too sour for Adam, like the lemon, which comes  from India?

Trzeci tekst polski brzmiał:

3. W sierpniu 1939 roku większość Polaków była przekonana o nieuchronności wojny z Hitlerem. Nie przypuszczano jednak, że do tego zbrodniczego planu wyniszczenia Polski przyłączy się Stalin.

W wersji angielskiej mamy więc inne, poważniejsze błędy, niż pozycja however. Ale nawet i tutaj tłumacz (myląc m.in. miesiące, chyba trochę przysnął) ustrzegł się przed umiejscowieniem podmiotu na końcu zdania. Proszę zwrócić uwagę na różne możliwości doboru articles lub zaimka dzierżawczego (his), co nam da kilka znaczeniowo różnych wariantów, dopuszczalnych tu ze względu na niedookreślenie tekstu polskiego, dające nam szerokie pole interpretacji. Pomożemy tłumaczowi:

3. In August 1939 most Poles were aware that the/a/Ø war with Hitler was inevitable. However, no-one suspected that Stalin would join him in the/a/his criminal plan of destroying/to destroy Poland.

Wreszcie czwarty przykład. Najpierw poprawmy mu angielszczyznę:

4. Usually, corporal punishment is associated with the act of hitting a child. Until now, particular offences, like assault and battery, have been listed under criminal law. However, they are insufficient for the prosecution of all the grave instances of child abuse. The goal of the bill is to extend the range of the ban.

Okazuje się jednak, że tłumacz trochę pozmieniał sens tekstu pierwotnego. Oto polski tekst wyjściowy. Co się zmieniło pod względem treści? A czy w ogóle w wersji polskiej było jednak? Bo jeśli nie – to skąd się ono wzięło w angielskim tłumaczeniu?!

4. Zwykle kary cielesne kojarzą się z uderzeniem dziecka. Dotąd w prawie karnym wymienione są konkretne przestępstwa, jak pobicie, które są wystarczające, by można było ścigać wszystkie groźne przykłady znęcania się nad dziećmi. W projekcie chodzi o poszerzenie zakazu.

Merytoryczne błędy, których się dopuścili nasi tłumacze w przykładzie 3 i 4  mają wdzięczną nazwę: to „kurza ślepota” (translator’s blind spot) i polegają na tym, że tłumacz przekłada to, co mu się wydaje, że jest w tekście …