Friday, 12 April 2013

Porady starej wyjadaczki dla młodych tłumaczy 6



Verbs in the first position in the sentence: subjunctives
Dzisiaj będzie o czasownikach w pierwszej pozycji w zdaniach z trybem łączącym (subjunctive mood). Zdania takie wyrażają życzenia, przypuszczenia, prośby, zaklęcia i przekleństwa i często zaczynają się właśnie od czasownika:
May I / you / he, she, it / we / they …Niech … /  Niechaj… / Oby…
lub:
Let  me / him, her, it/ us / them…Niech … /  Niechaj… / Oby…

Przykłady:
 Let us pray  Módlmy   się
May the best man winNiech najlepszy wygra / Oby wygrał najlepszy
May the devil take the hindmostOstatniego niech diabli biorą (por. Ostatni gasi światło)



Nieprzypadkowo ten ostatni przykład kojarzy się nam z piosenką. Bo dzisiaj właśnie będzie muzycznie i przebojowo. Formy trybu subjunctive, rzekomo zanikające w języku współczesnym, jednak  mają się całkiem dobrze, zwłaszcza w wyrażeniach idiomatycznych, rozkwitających w tekstach piosenek ale także w języku potocznym.  Zajmiemy się głównie formami pochodnymi od Let him i May he, w których orzeczenie, często skrócone do minimum, wyprzedza podmiot w zdaniu:
  • Be it known unto you therefore, men and brethren, that through this man is preached unto you the forgiveness of sins  (Acts 13:38 King James Version. 1611) – Niech  więc będzie wam wiadomo, bracia, że zwiastuje się wam odpuszczenie grzechów przez Niego (Dzieje Apostolskie 13, 38 – Biblia Tysiąclecia)
  • Be it known to all whom it may concern that I, XXX,  do hereby nominate , appoint and constitute  ZZZ as my lawful legal attorneyNiniejszym  podaje się do wiadomości (dosłownie: niech będzie wiadomo) wszystkim zainteresowanym, że ja XXX wyznaczam i ustanawiam YYYa swoim prawomocnym przedstawicielem  (formuła prawna, stosowana w dokumentach)
  • Let it be known, let it be...    – Niech   będzie wiadomo, że, niech tak będzie…  (piosenka, wykonawca: Sean Price)
 
  • Be that as it may - Choćby tak było…/ Nawet jeśli tak jest, to… /Co z tego, że tak jest, przecież… / Jak by nie było …
  • Be that as it may, I’ve fallen on better days  Jak by nie było, miewałam też lepsze dni  (piosenka, wykonawca: Paula Nelson)
  •  
  •  
·         
    • Long live…!  – Niech  żyje!
    • Long live the Queen – Niech  żyje  królowa!
    •  The king is dead, long live the king!  Umarł król, niech  żyje król!
    • Long live the walls we crashed through… I was screaming long live all the magic we made … Long live all the mountains we moved… And long long live the look on your face – Niech  żyją mury, przez które się przebijaliśmy!... Krzyczałem: niech żyje magia, którą wyczarowaliśmy! Niech żyją góry, które przenieśliśmy! I niech żyje, żyje ten uśmiech na Twej twarzy! (piosenka, wykonawca: Taylor Swift )




  • Come Christmas ... / Come spring…/ Come the New Year – (dosłownie):  Oby do Świąt / oby do wiosny/ oby do Nowego Roku  // Nim przyjdą Święta/ Nim przyjdzie wiosna/ Nim przyjdzie Nowy Rok
  • I’ll be missing you come Christmas, wishing hard, my dear, Missing you come Christmas, wishing you were here.A jak nadejdą Święta, będzie mi Ciebie brakować, a tego będę sobie życzył , kochanie, skoro mi tak brakuje Ciebie, abyś była tutaj przy mnie  (piosenka, wykonawcy: New Kids on the Block)

  • Come Spring
I stood in a lonely room of a mother old and gray
Her voice so weak she could hardly speak, I brushed a tear away.
She was watching the little snowflakes falling on the window pane
She breathed a sigh and then replied, I'll be gone to be with Jesus come spring.
Before the roses bloom in my garden;
I'll be gathering flowers in a better land
Before the fields are green, before the robin sings
I'll be gone to be with Jesus come spring.
-        Pieśń o umierającej staruszce, która patrząc na zimę za oknem, zwierza się, że nie dożyje lata: zanim róże znów zakwitną w jej ogrodzie, na wiosnę już będzie zbierać kwiatki w piękniejszej krainie; zanim zazielenią się pola, zanim zaśpiewa rudzik, pójdzie na wiosnę do Pana Jezusa.




  • Be it ever so….  
 Mid pleasures and palaces though we may roam,
Be it ever so humble, there's no place like home –
Choćbyśmy wędrując nawiedzali pałace, kosztowali rozkosze, nie ma to jak w domu, choćby nim była najskromniejsza chata    (początek znanej pieśni “Home, sweet home”) 

  • Hallowed be Thy Name – Święć się imię Twoje
When you know that your time is close at hand,
Maybe then you'll begin to understand
Life down here is just a strange illusion.
Yeah, Yeah, Yeah...Hallowed be Thy name
Yeah, Yeah, Yeah...Hallowed be Thy nameprzebój   o skazańcu, który czeka na wykonanie wyroku i ostatecznie godzi się ze śmiercią (piosenka, wykonawcy: Iron Maiden)


                        

                                                     


  • Let it be Niech się tak stanie (także w sensie: zostaw to! Daj spokój! Pogódź się z tym!)
  • Behold the handmaid of the Lord; be it unto me according to thy word (Lk 1, 38) - Oto Ja służebnica Pańska, niech Mi się stanie według twego słowa!
  • When I find myself in times of trouble,
Mother Mary comes to me,
Speaking words of wisdom, let it be.
And in my hour of darkness,
She is standing right in front of me,
Speaking words of wisdom, let it be.
Let it be, let it be. Let it be, let it be,
Whisper words of wisdom, let it be.  (przebój - The Beatles)

*  Witness my hand and seal … – Co niniejszym poświadczam własnoręcznym podpisem i kładąc swa pieczęć (dosłownie: Niech będzie poświadczone moim własnoręcznym podpisem i pieczęcią) – formuła prawna na aktach notarialnych i innych dokumentach.
I, _____________________________, a Notary Public for said County
And State, do hereby certify that ____________________________ and ___________________ personally appeared before me this day and acknowledged the due execution of the foregoing instrument.
Witness my hand and official seal, this the ______ day of ___________, 20 ____.
(Official Seal)                                                                                  Notary Public

  • Say… /   Suppose – Co, gdyby…/ Wyobraź sobie, że…
  • Say he came tomorrow, what would you do? – A co, gdyby się jutro pojawił, co byś zrobił?
  • Suppose he came tomorrow, what would you do? -  Wyobraź sobie, że  się jutro pojawi, co byś wtedy zrobił?

  • Win or lose – czy wygra, czy przegra (por. wóz czy przewóz)
  • Win or lose today I am proud of the way my boys have played in the tournament. (Imran Khan) – Czy wygramy, czy też przegramy dzisiaj, to i tak jestem dumny z moich chłopców.
  • Win or lose, do it fairly. Knute Rockne  - Czy wygrasz, czy przegrasz, ale uczciwie.

  • Willy-nilly (= will he, nill he/ will he not) – chce czy nie chce, musi (wyrażenie stosowane, kiedy chcemy powiedzieć, że dzieje się coś, na co nie mamy żadnego wpływu)
  • When  your partner withdraws, willy-nilly you’re going to be running the business.  – Gdy się wspólnik wycofa, tak czy owak zostaniesz szefem firmy.
 


  • Come hell or high water – (dosłownie): Choćby miało nas piekło pochłonąć czy powódź zalać; choćby miało przyjść do najgorszego
  • But come hell or high water, I'll be here waiting for you. (piosenka T. Graham Brown )
  • Come hell or high water.  (płyta Deep Purple, nagrana 1993)


  • Come what may – Cokolwiek się stanie…  I tu mamy aż dwie piosenki: 
  • Come what may, I will love you forever – angielska wersja piosenki-laureatki Konkursu Eurowizji w 1972 r.  Śpiewała Vicki Leandros reprezentująca Luksemburg.
  • Come what may, Come what may, I will love you until my dying day – piosenka z filmu “Moulin Rouge”, wykonawcy, Nicole Kidman i Ewan McGregor.

Widzimy, że formy subjunctive w naczelnej pozycji w zdaniu nadal są żywotne, skoro sięga po nie  tylu piosenkarzy. Ale UWAGA! UWAGA!  Nie każdy czasownik w pierwszej pozycji zdania jest formą subjunctive. Może być  formą imperative (trybu rozkazującego). Swojego czasu nadworny poeta Jej Królewskiej Mości – sir  John Betjeman, uwziął się na rodzinne miasto autorki niniejszego bloga, i stworzył taki oto wierszyk:

    Come, friendly bombs, and fall on Slough!
    It isn't fit for humans now,
    There isn't grass to graze a cow.
    Swarm over, Death!

Poeta nadworny nie poprzestawał na pobożnych życzeniach, on wręcz rozkazywał:

Przybądźcie miłe bombki, trapcie Slough!
Nieludzki grajdoł tam powstał!  
Trawki-ć tam braknie nawet krowie –
Zagłado, spiesz tam w schwał!



Autorka bloga z Rodziną (Babcią, Wujciem, Mamą i Braciszkiem) w parku, który Poeta JKM kazał zbombardować. Koniec lat 50tych ubiegłego wieku (1958?).
A gdyby tak ktoś z Szanownych Tłumaczy zechciał się zmierzyć z tym utworkiem… Nawiasem dodam, że i to dzieło znalazło swe miejsce w twórczości muzycznej zespołu Gallows. 


Come, friendly bombs, and fall on Slough!
It isn't fit for humans now,
There isn't grass to graze a cow.
Swarm over, Death!

Come, bombs and blow to smithereens
Those air-conditioned, bright canteens,
Tinned fruit, tinned meat, tinned milk, tinned beans,
Tinned minds, tinned breath.

Mess up the mess they call a town -
A house for ninety-seven down
And once a week a half a crown
For twenty years,

And get that man with double chin
Who'll always cheat and always win,
Who washes his repulsive skin
In women's tears,

And smash his desk of polished oak
And smash his hands so used to stroke
And stop his boring dirty joke
And make him yell.

But spare the bald young clerks who add
The profits of the stinking cad;
It's not their fault that they are mad,
They've tasted Hell.

It's not their fault they do not know
The birdsong from the radio,
It's not their fault they often go
To Maidenhead

And talk of sport and makes of cars
In various bogus-Tudor bars
And daren't look up and see the stars
But belch instead.

In labour-saving homes, with care
Their wives frizz out peroxide hair
And dry it in synthetic air
And paint their nails.

Come, friendly bombs and fall on Slough
To get it ready for the plough.
The cabbages are coming now;
The earth exhales.


Thursday, 11 April 2013

Porady starej wyjadaczki dla młodych tłumaczy 5



Inverted sentence orders: verbs of locution
Kolejnym elementem w galerii wyjątków i odstępstw od ogólnej zasady niezmiennego szyku w angielskim zdaniu twierdzącym (statement sentence) są zdania z mową bezpośredną (dialogi, rozmowy, cytaty), w których występuje element składowy zawierający czasownik odnoszący się do faktu mówienia (a verb of locution). W przypadku licznych angielskich czasowników odnoszących się do mówienia może wystąpić inwersja – zmiana szyku zdania. Najczęściej w zdaniach tego typu mamy do czynienia z czasownikiem to say:
“Go away,” he said.  =   – Idź  sobie! / Idź precz! / Idź stąd! powiedział.
“Go away,” said Bill. =  – Idź  sobie! / Idź precz! / Idź stąd! powiedział Bill.
Inne przykłady:
admit
przyznać
argue
kłócić się, dowodzić
ask
pytać
confirm
potwierdzić
cry
płakać, krzyczeć, wołać
groan
stękać
inquire / enquire
pytać, dochodzić czegoś
laugh
śmiać się, wyśmiać
moan
ubolewać, skarżyć się, wyć
mutter
mruczeć, mamrotać
object
sprzeciwiać się
reckon
sądzić, wyobrażać sobie
reply
odpowiadać
respond
odezwać się, odpowiedzieć
scream
wrzeszczeć, piszczeć
think
myśleć, uważać
utter
wypowiedzieć
weep
płakać
whisper
write
szeptać
pisać
yell
wrzeszczeć, drzeć się

Oto kilka przykładów zdań:
“Is that all?” Mary asked. = “Is that all?” asked Mary .      – Czy to wszystko? spytała Mary. =
                                                                                                          – Czy to wszystko? Mary spytała.
“That’s strange,” John thought. = “That’s strange,” thought John. – Dziwne, myślał John.
“You are wrong,” his conscience replied. = “You are wrong,” replied his conscience.
        – Mylisz  się, odpowiedziało mu sumienie/sumienie mu odpowiedziało.

Zwróćmy uwagę, że (z wyjątkiem to say) inwersje tego typu występują, jeśli czasownikowi orzekającemu towarzyszy podmiot nazwany imiennie (Mary, John, his conscience), nie zaś za pomocą zaimka (he, she, it, they). W dzisiejszej angielszczyźnie taką kolejność składników zdania możemy zobaczyć po partii mowy bezpośredniej, nigdy zaś na początku kolejnego fragmentu mowy.
Z takim przestawionym szykiem zdania spotkamy się w współczesnej prozie, zwłaszcza w powieściach i opowiadaniach, ale oczywiście także i w poezji, np. w wierszu Edgara Allana Poe’a  „The Raven”:
Quoth the Raven, “Nevermore.”   – Rzecze kruk: - Przenigdy więcej!
W wierszu tym (wydanym w 1845 r.) spotykamy  dzisiaj już archaiczną formę czasownika, występującego wyłącznie w 1szej i 3ciej osobie czasu przeszłego (quoth) i zawsze z podmiotem w postpozycji. Poeta kilkakrotnie na końcu zwrotek tego wiersza powtarza Quoth the Raven, “Nevermore”. Co więcej, raczy nas innymi przykładami przestawionego szyku zdań, co prawda w mowie wiązanej:
Open here I flung the shutter, when, with many a flirt and flutter,
In there stepped a stately raven of the saintly days of yore.
Not the least obeisance made he; not a minute stopped or stayed he;
But, with mien of lord or lady, perched above my chamber door -
Perched upon a bust of Pallas just above my chamber door -
Perched, and sat, and nothing more.




Warto sięgnąć po cały wiersz – kto  nie zna tego zabytku literatury amerykańskiej. 




Jednak nie wszystkie czasowniki orzekające mogą wystąpić w zdaniach z odwróconą kolejnością podmiotu i orzeczenia. Wyjątkiem jest czasownik to tell. W współczesnej angielszczyźnie nie ujrzymy zdań typu: * “…” told John. Raczej nie spotkamy się też z formami  typu * “…” spoke John (od czasownika to speak). Raczej – bo i tu bywają wyjątki od wyjątków, zresztą mający ścisły związek z tłumaczeniem ….

 I znów mamy do czynienia z dzisiaj już przestarzałą forma czasownika...